UGANDA OO DALKEEDA KA CAYRISAY SADDEX SUXUFI OO U DHASHAY FARANSIISKA

Dawladda Uganda ayaa difaacday cayrinta saddex suxufi oo u dhashay Faransiiska, kuwaas oo u yimid inay tabiyaan doorashadii guud ee ka socotay Uganda, iyadoo ku adkaysatay in tallaabadani aysan ku xad-gudbin xorriyadda saxaafadda.

Toddobaadkii hore, suxufi Bastien Renouil oo ah weriyaha Bariga Afrika ee France 24, iyo laba kale oo ka tirsan Radio France Internationale (RFI), ayaa la eryay inkasta oo ay Uganda ku soo galeen dukumiintiyadii looga baahnaa si ay shaqadooda u qabsadaan. Mid ka mid ah labadii suxufi ee kale ee u shaqaynayay RFI ayaa loo diiday inuu xadka ka soo galo, halka kan kale oo markii hore loo ogolaaday dalka, markii dambe lagu galbiyay duulimaad dib u laabasho ah. Mr. Renouil, oo yimid 17-kii Janaayo—maalintii Madaxweyne Yoweri Museveni loogu dhawaaqay guuleystaha doorashadii madaxtinnimada ee dhacday todobaadkii hore—ayaa loo diiday fursad uu warbixin ku diyaariyo.

Hase yeeshee, Dr. Chris Baryomunsi, oo ah wasiirka ICT-ga, Warfaafinta iyo Hanuuninta Qaranka ee Uganda, ayaa yiri: “Aqoonsigu waa geeddi-socod fudud oo joogto ah. Uganda waxay u furan tahay suxufiyiinta u hoggaansama sharciyadeeda. Tarxiiladu waxay ahaayeen kuwo dabiacad maamul leh… Xubnaha saxaafadda waa la aqoonsaday si ay u tabiyaan dhacdooyinka dalka, oo ay ku jirto doorashadu. Haddii ay jireen arrimo la xiriira hay’ado warbaahineed oo gaar ah; taasi macnaheedu maaha inaanay jirin xorriyad saxaafadeed gudaha Uganda.”

Laakiin ururka Suxufiyiinta aan Xudduudda Lahayn (RSF), oo ah hay’ad caalami ah oo u dooda suxufiyiinta, ayaa sheegay in suxufiyiinta Faransiiska la weyddiistay inay buuxiyaan foom inta badan loogu talagalay “dadka laga shakisan yahay,” iyagoo raalli-gelin ka bixinaya in la sheegay inay ku guuldarraysteen inay codsadaan oggolaanshaha saxda ah.

Ka dib markii ay si kooban ugu laabteen huteelkooda si ay u goostaan tigidho diyaaradeed, suxufiyiintu waxay baasaboordadooda ka soo ceshadeen saraakiisha socdaalka, waxaana loo galbiyay garoonka diyaaradaha ee Entebbe, halkaas oo ay ka dhoofeen 20-kii Janaayo. Dr. Livingstone Ssewanyana oo ah difaaca xuquuqul insaanka ayaa cambaareeyay tarxiilkaas, isagoo yiri: “Waa inaan cambaaraynaa ficillada xaddidaya goobaha warbaahinta, gaar ahaan tarxiilka. Waxay ka sheekaynayaan wax badan oo ku saabsan hiddaha dimuqraadiyadeed ee noo yaal. Waxaan qayb ka nahay tuulada caalamka ah, saaxiibbada caalamkuna waxay u baahan yihiin macluumaad ay suxufiyiinta caalamiga ahi gacan ka geystaan bixintooda.”